Từ định hướng quy hoạch theo mô hình “bàn tay xòe” hơn 100 năm trước đến lý thuyết phát triển theo cấu trúc “cây – cành – nhánh” trong hiện tại là cả một quá trình phát triển và định hướng phát triển này của tương lai đô thị Đà Lạt hiện vẫn còn đang gây tranh cãi trong giới khoa học và quản lý nhà nước của địa phương Lâm Đồng cũng như trong cả nước.

“CÂY – CÀNH – NHÁNH”

Lãnh đạo TP Đà Lạt cho biết: “Đà Lạt trong tương lai sẽ được mở rộng lên gần 97.000ha. Theo điều chỉnh cục bộ quy hoạch chung TP Đà Lạt và vùng phụ cận thì đến năm 2020, diện tích TP Đà Lạt được mở rộng gần 58.000ha thuộc phần đất của các huyện Đơn Dương, Lạc Dương, Đức Trọng, Lâm Hà và Đam Rông. Đồng thời hạn chế phát triển vùng trung tâm, Đà Lạt mở rộng cũng sẽ được phát triển theo mô hình “cây – cành – nhánh”. Riêng với vùng ngoại thị, lãnh đạo TP sẽ chú trọng đặc biệt việc phát triển rau, hoa, cà phê và rừng cảnh quan và rừng sinh thái để tạo không gian xanh bảo vệ cấu trúc khu trung tâm hiện hữu”.

Theo cấu trúc “cây – cành – nhánh” này thì đến năm 2020, trong tổng diện tích gần 97.000ha, diện tích đất xây dựng của Đà Lạt được xác định là gần 18.000ha – một tỷ lệ khá hợp lý đối với một thành phố du lịch mang tính đặc trưng như Đà Lạt. Cũng theo đó, dân số Đà Lạt từ hơn 200.000 người trong hiện tại sẽ được tăng lên trên 430.000 người vào năm 2020. Về không gian đô thị, Đà Lạt chọn 4hướng phát triển chính theo mô hình “cây – cành – nhánh” là: Hướng tây – bắc, phát triển trọng tâm khu du lịch Đan Kia Suối Vàng và vùng Cam Ly, Măng Ling. Hướng bắc và đông bắc, gồm các cụm dân cư được phát triển theo dạng “đô thị vườn – phong cảnh”. Hướng đông sẽ phát triển cụm công nghiệp, chủ yếu là công nghiệp chế biến nông sản rau, hoa... nằm khá xa so với trung tâm TP. Cùng với đó là hướng nam – đông lấy sự phát triển khu du lịch hồ Tuyền Lâm làm chính cùng với ưu tiên phát triển các cụm công nghiệp, chế biến nông sản và trồng trọt dọc theo tuyến quốc lộ 20 (gần hồ Tuyền Lâm). Trong “Định hướng quy hoạch tổng thể phát triển đô thị cả nước đến năm 2020”, Đà Lạt của Lâm Đồng được xác định là thành phố trung tâm của hệ thống các đô thị vùng Tây Nguyên và Đông Nam Bộ trong thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Từ đó, đồ án quy hoạch chung TP Đà Lạt và vùng phụ cận được điều chỉnh theo hướng mở rộng TP trong tầm nhìn đến năm 2020 theo cấu trúc “cây – cành – nhánh” đã được Chính phủ phê duyệt và đang được thực thi.

MÔ HÌNH NÀO CHO ĐÔ THỊ ĐÀ LẠT?

Về lý thuyết, các nhà chuyên môn cho rằng mô hình “cây – cành – nhánh” là khá gần gũi với cấu trúc “bàn tay xòe” bám rễ trên đất. Tuy nhiên, vẫn tồn tại sự lo ngại rằng: Cấu trúc “bàn tay xòe” là cấu trúc có “điểm dừng” và mang tính bền vững. Trong khi đó, sự phát triển “cây – cành – nhánh” là mô hình thể hiện sự “tham lam” với những nhược điểm tồn tại song song với những ưu điểm, mà mỗi khi khuyết điểm này xuất hiện thì kéo theo hàng loạt vấn đề hệ lụy khác. Hai nhà khoa học của Trường Đại học Kiến trúc TP HCM là TS.KTS Phạm Tứ và KTS Phạm Thị Ái Thủy gần đây đã đưa ra một ý tưởng khá lạ về quy hoạch đô thị Đà Lạt, và ý tưởng đó dường như có khả năng dung hòa được hai mô hình phát triển đô thị Đà Lạt vừa nêu trên. Trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết “Quy hoạch đô thị châu Á” của GS.TS William S. W. Lim – Chủ tịch Hội Kiến trúc sư châu Á, hai KTS Phạm Tứ và Phạm Thị Ái Thủy đặt vấn đề: “Trong điều kiện hiện nay, lý thuyết quy hoạch đô thị hiện đại chủ nghĩa vừa khô cứng và vừa lỗi thời thì giải pháp nào cho công tác quy hoạch phát triển TP Đà lạt để đáp ứng được yêu cầu hiện tại và phù hợp với phát triển trong tương lai?”. Hai KTS này cũng nêu rõ: “Khi phân tích các đô thị châu Á, tác giả (GS.TSA William S. W. Lim – người viết) đã đi đến hai nhận định quan trọng: “Quy hoạch có tính bùng nổ trong nền kinh tế phát triển nhanh của các TP lớn ở châu Á đã thúc đẩy nhiều hoạt động xây dựng đô thị tự do thường là hỗn loạn không như mong đợi. Việc đô thị hóa rầm rộ ở các đô thị châu Á tuy lý thú có nhiều cơ hội vô tận, nhưng cũng có thể dẫn đến kết cuộc gây tai họa, nhất là cho tầng lớp công nhân và người nghèo đô thị”. Và, dựa vào lý thuyết “đạo lý châu Á”, các tác giả đã chọn 5 yếu tố để nghiên cứu và đề xuất vận dụng đối với đô thị Đà Lạt là: Bảo tồn và ký ức, bảo vệ đất công, đất đô thị, công lý về không gian và giao thông đô thị. Trong đó, với yếu tố “bảo tồn và ký ức”, hai KTS Phạm Tứ và Phạm Thị Ái Thủy cho rằng với “Thác Cam Ly, thung lũng Tình Yêu, hồ Xuân Hương... và hệ thống các công trình kiến trúc có giá trị, trong thực tế, sự lưu giữ và bảo tồn dường như không trọn vẹn”. Trên cơ sở đó, các tác giả đề nghị: Cần phát triển TP Đà Lạt vì một đô thị hài hòa; kiến trúc TP Đà Lạt là kiến trúc xanh vì một đô thị xanh; kiến trúc cao tầng là điểm nhấn cần thiết trong không gian cảnh quan của TP Đà Lạt (vừa đáp ứng được yêu cầu phát triển của đô thị có nhiều chức năng mới, vừa tạo điểm nhấn về mặt thị giác trong không gian cảnh quan đô thị và vừa tiết kiệm được quỹ đất dự phòng phát triển cho thế hệ mai sau); và cuối cùng là “quy hoạch tổng thể và ý chí của người lãnh đạo” với gợi ý quyết tâm trở lại điểm xuất phát ban đầu của KTS Ernest Hesbrard năm 1923 với ý tưởng tốt đẹp là xây dựng Đà Lạt thành một “thành phố phong cảnh”.

Hơn 115 năm qua, Đà Lạt đã trải qua nhiều đồ án quy hoạch nhưng một “Đà Lạt phố trong rừng và rừng trong thành phố” với phong cách kiến trúc Pháp có phần pha trộn kiến trúc Đông Dương là nét rất riêng của Đà Lạt, là hồn cốt của Đà Lạt cần được lưu giữ không chỉ trong ngày một ngày hai.

Theo: dalat.gov.vn